یکشنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۸
خانه / مصرف گرایی / مهم‌ترین علل مصرف‌زدگی و رواج آن به عنوان یک پدیده‌ی اجتماعی

مهم‌ترین علل مصرف‌زدگی و رواج آن به عنوان یک پدیده‌ی اجتماعی

مهم‌ترین علل مصرف‌زدگی و رواج آن به عنوان یک پدیده‌ی اجتماعی (که البته پدیده‌ای ویرانگر و خطرناک هم هست)؛

این نوشته با موضوع مصرف‌زدگی مصاحبه‌ای است با استاد مصطفی ملکیان؛ فیلسوف، اخلاق‌پژوه، عرفان‌پژوه، مترجم و روشنفکر معنوی ایرانی

به نظر من چهار علت (هر کدام به تنهایی یا مجموع تعدادی از آن‌ها) سبب رواج پدیده‌ی مصرف‌زدگی می‌شود؛ هم در سطح جهانی و هم در سطحی داخلی کشور ما:

۱ علت نخست:

آن است که اگر من به عنوان یک انسان برای زندگی خود هیچ ارزشی جز لذت‌جویی، آن هم لذت‌جویی افسارگسیخته و نه لذت‌جویی سنجیده‌ی اپیکوری پیدا نکنم و تصور کنم که هیچ وجهی از زندگی به زیستن نمی‌ارزد، مگر آنکه انسان تا می‌تواند کسب لذت کند؛ این موضوع طبعاً مرا سوق خواهد داد به سمت مصرف‌زدگی. به تعبیر دیگر، نخستین عامل رواج پدیده‌ی مصرف‌زدگی لذت‌جویی افسارگسیخته‌ی همچون آنتیستنس در یونان قدیم است، نه لذت‌جویی سنجیده‌ی اپیکور؛ چرا که لذت‌جویی در روایت آنتیستنسی خود به مصرف‌زدگی خواهد انجامید.

۲ علت دوم مصرف‌زدگی:

فقدان ارزیابی درست از عمر است. اگر من ندانم که عمر و وقت‌ام چه سرمایه‌ی عظیمی است که در اختیار من است و ندانم که چه موهبت بی‌همتا و بی‌نظیری به‌نام عمر در اختیار من نهاده شده است؛ در آن‌صورت هیچ باکی ندارم که عمر بدهم و در ازای‌اش پول بگیرم. وقتی هم که عمر دادم و در ازای‌اش پول گرفتم، یعنی نوعی حرفه‌زدگی و شغل‌زدگی پیدا کرده‌ام.

حال با درآمد این حرفه و شغل (که همه‌ی زندگی مرا در خود فرو برده است)، باید کاری انجام دهم و چه کاری بهتر از مصرف برمی‌آید؟ وقتی من برای عمرم هیچ ارزشی قائل نباشم، اگر شما پیشنهاد کنید که هر ساعت از عمرت را به ما بفروش، تصور نخواهم کرد که در چنین معامله‌ای زیان کنم. پس حاضرم همه‌ی عمرم را در ازای پول به دیگران ببخشم و وقتی از این راه پولی به دست می‌آورم، باید با این پول کالا بخرم و این در واقع معنای مصرف‌زدگی از ناحیه‌ی شغل‌زدگی است.

۳ علت سوم مصرف‌زدگی:

اما چشم‌ و هم‌چشمی است. اگر من به‌لحاظ نظری مدام خود را در حال مقایسه با شما ببینم و به‌لحاظ عملی در حال مسابقه با شما باشم و فکر کنم که به‌عنوان مثال خانه شما بزرگتر از خانه من است و چون در این مسابقه خودم را با شما به عنوان یک شرکت‌کننده می‌بینم، باید بروم به سمت خرید خانه‌ای بزرگتر از خانه شما، اتومبیلی بهتر از اتومبیل شما و… . این بدان معناست که من به سمت مصرف‌زدگی کشیده می‌شوم، تنها به این دلیل که در مسابقه با شما و سایر همگنان خود عقب نمانم.به تعبیری دیگر، بسیاری اوقات اگر آدم به حال خود وانهاده شود، قصد ندارد این همه کالا بخرد و مصرف‌زده باشد. اما هنگامی که خود را با دیگران مقایسه می‌کند؛ چاره‌ای جز این باقی نمی‌ماند که برای عقب‌نماندن در این مسابقه به سمت مصرف‌زدگی برود.

۴ علت چهارم مصرف‌زدگی:

هم آن است که وقتی مناسبات اجتماعی به‌صورتی شود که راه خلاقیت و مشارکت در فعالیت‌های جمعی را بر انسان ببندند، آن‌وقت او منحصر می‌شود به‌چیزی که به مشارکت جمعی نیاز ندارد؛ و تنها چیزی هم که به مشارکت جمعی نیاز ندارد، مصرف‌زدگی است.

اگر من در جامعه‌ای زندگی کنم که نظام سیاسی حاکم بر آن جامعه، انواع‌واقسام مشارکت‌های جمعی را برای من آزاد گذاشته باشد، آن‌هنگام من بسته به شخصیت و منش خود در این انحناء مختلف مشارکت اجتماعی شرکت می‌کنم و از این راه خشنود می‌شوم. حال ممکن است هر کسی به‌دنبال کاری برود، یکی فلسفی برود، دیگری اقتصاد، تعلیم‌وتربیت، امور خیریه و …؛ چون در اینجا انواع راه‌ها برای مشارکت جمعی باز است. اما هنگامی که شما یک نظام سیاسی توتالیتر (تمامیت‌خواه) داشته باشید که هرکجا وارد شوید، سرتان می‌خورد به دیوار یا بن‌بست و هیچ‌کجا نمی‌توانید خلاقیت و مشارکت داشته باشید؛ بازمی‌گردید به خانه‌ی خودتان. در خانه هم تنها کاری که در اختیارتان است، آن است که تمتع و لذت بیشتری ببرید.

?استاد ملکیان شماره‌ی سوم ویژه‌نامه‌ی آبان (ضمیمه‌ی فرهنگی روزنامه افسانه شیراز)، مهرماه ۱۳۹۵
منبع: کانال تلگرام مصطفی ملکیان
منبع تصویر: simafekr.org

درباره‌ی سرودار

کار اصلی ما در تیم سرودار افزایش آگاهی محیط زیستی و معرفی محصولات دوستدار محیط زیست است. ما اینکار را در جهت توسعه­ ی استفاده از محصولات سازگار با محیط زیست در تمامی جنبه­ های زندگی انجام می‌دهیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *