چهارشنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۷
خانه / سبک زندگی دوستدار محیط زیست / تغییر اقلیم و عوامل موثر بر آن چیست؟

تغییر اقلیم و عوامل موثر بر آن چیست؟

تغییر اقلیم چیست

علت اصلی پدیده‌ی تغییر اقلیم رهایش بیش از حد گازهای گلخانه‌ای در جو است که خود باعث به وجود آمدن بسیاری از مشکلات کنونی مانند گرم شدن تدریجی آب و هوا، بالا آمدن سطح آب دریاها و بارش رگبارهای سیل‌آسا در بعضی از مناطق زمین است.

این نوشته از کتاب “آموزش تغییرات اقلیمی” که توسط سازمان حفاظت محیط زیست ترجمه و منتشر شده، برای شما مخاطبان عزیز انتخاب شده است. اقلیم، وضعیت معمول جوی هر منطقه در مدت زمان طولانی است. هر چند که وضعیت هوای منطقه‌ای ممکن است هر روز تغییر کند، اما اقلیم آن کمابیش ثابت می‌ماند. به طور مثال؛ مناطق معتدل، تابستان گرم و خشک و زمستان سرد و پربارش دارند. هر چند که امکان دارد گاهی فقط یک‌بار در سال باران ببارد و بقیه‌ی سال هوا خشک باشد.

با آغاز انقلاب صنعتی در سال ۱۷۶۰ میلادی و رشد روزافزون دانش بشری، تغییرات گوناگونی نیز در زندگی انسان‌ها رخ داده است. نیاز بشر به انرژی و مصرف انواع سوخت‌های فسیلی مانند زغال سنگ، نفت و گاز طبیعی باعث افزایش شدید موادی مانند دی‌اکسید کربن (CO2) و بخار آب (H2O) در جو شده است. همچنین جمعیت کره‌ی زمین نیز روز به روز افزایش پیدا کرده و این افزایش جمعیت نیز خود پیامدهای گوناگونی به همراه داشته است.

تغییر اقلیم

این تغییرات همگی باعث آن شده است که شرایط آب و هوایی و جو زمین نیز مانند دیگر قسمت‌های کره‌ی زمین از آسیب‌های انسان در امان نمانده و دستخوش دگرگونی‌هایی شود. پدیده‌ی تغییر اقلیم که عمدتاً مربوط به افزایش گازهای گلخانه‌ای در جو است، از نمونه‌های بارز در این زمینه می‌باشد.

علت اصلی این پدیده، رهایش بیش از حد گازهای گلخانه‌ای در جو است که خود باعث به وجود آمدن بسیاری از مشکلات کنونی مانند گرم شدن تدریجی آب و هوا، بالا آمدن سطح آب دریاها و بارش رگبارهای سیل‌آسا در بعضی از مناطق زمین است.

مدل‌های آب و هوایی پیش‌بینی می‌کنند که تا سال ۲۱۰۰ میلادی دمای کره‌ی زمین ۱ تا ۳/۵ درجه‌ی سانتیگراد افزایش خواهد یافت. این پیش‌بینی بیان کننده‌ی این مطلب است که تغییرات اقلیم در طول قرن حاضر و قرن آینده بیش‌تر از تغییرات آن در طول یکصد قرن گذشته خواهد بود.

اثر گلخانه‌ای

برای توصیف عملکرد و اثر پدیده‌ی گلخانه‌ای باید موازنه‌ی انرژی میان زمین و فضا بررسی شود. طبق این موازنه، تابش‌های خورشیدی پس از عبور از فضا به جو زمین رسیده و بخش بیش‌تر آن توسط زمین جذب می‌شود. جذب این انرژی توسط زمین باعث گرم شدن کره‌ی زمین خواهد شد که این امر باعث تابش امواجی از طرف زمین به فضا می‌شود.

براساس قوانین فیزیکی، طول موج تابش‌های تولید شده از زمین با پرتوهای رسیده به سطح آن متفاوت است. این بدان معنا است که مثلاً اگر زمین تابش‌های مرئی را دریافت می‌کند، هنگام تابش پرتوهای گوناگونی تولید می‌کند که بسامد آن‌ها با بسامد پرتوهای مرئی متفاوت است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که زمین پس از گرم شدن، تابش‌های فروسرخ از خود منتشر می‌کند. بخشی از این تابش‌های فروسرخ از جو عبور کرده و بخشی دیگر به وسیله‌ی گازهای گلخانه‌ای موجود در جو جذب شده و مجدداً توسط همین گازها به سطح زمین بازتابیده می‌شوند.

در حقیقت گازهای گلخانه‌ای که نسبت به نور مرئی شفاف بودند، با تغییر طول موج پرتوها، به صورت نیمه شفاف عمل کرده و تمام تابش‌های فروسرخ منتشر شده از سطح زمین را از خود عبور نمی‌دهند و دوباره مقداری از آن‌ها را به زمین بازمی‌گردانند.

گازهای گلخانه‌ای مهم عبارتند از:

  • بخار آب (H2O)
  • دی‌اکسید کربن (CO2)
  • اکسید نیتروژن (N2O)
  • متان (CH4)
  • ازن جو پائین (O3)
  • کلروفلوئورو کربن‌ها (CFCs)

در این میان، بخار آب و دی‌اکسید کربن مجموعاً ۹۰ درصد سهم اثر گلخانه‌ای را به خود اختصاص می‌دهند.

میزان انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت‌های انسانی، به میزان ۲۶ درصد در حد فاصل سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۵ میلادی افزایش یافته است. انتشار گاز دی‌اکسید کربن (CO2) که سه چهارم گازهای گلخانه‌ای را تشکیل می‌دهد، در همین دوره ۳۱ درصد افزایش یافته است.

بنابراین گازهای گلخانه‌ای باعث باقی ماندن کسری از انرژی خورشیدی رسیده به زمین در داخل جو می‌شوند. این تبادل انرژی سبب پایا ماندن دمای زمین در حد مناسبی می‌شود.

اگر اثر گلخانه‌ای در جو زمین وجود نداشت، دمای کره‌ی زمین به طور متوسط ۱۵/۵ درجه سانتیگراد نسبت به حال کم‌تر می‌شد. چنین کاهش دمایی باعث آن می‌شود که زمین غیرقابل سکونت باشد (عصر یخبندان).

از سوی دیگر، چنانچه میزان گازهای گلخانه‌ای در داخل جو زیادتر از حد متعارف شود، موازنه‌ی انرژی زمین به هم خورده و باعث باقی ماندن انرژی بیش‌تری در داخل جو زمین می‌شود.

در طی ۲۰۰ سال گذشته و به ویژه در ۵۰ سال اخیر، انتشار گازهای گلخانه‌ای به شدت افزایش یافته است. برای نمونه در حال حاضر نسبت به پیش از انقلاب صنعتی، موجودی گازهای دی‌اکسید کربن و متان در جو به ترتیب ۳۰ و ۱۵۰ درصد افزایش داشته است. در این میان دی‌اکسید کربنی که از سوختن سوخت‌های فسیلی منتشر می‌شود، اصلی‌ترین گاز گلخانه‌ای انسان‌ساخت به شمار می‌رود.

اثر مهم گرم شدن زمین

یکی از مهم‌ترین آثار گرم شدن زمین، تغییر شرایط جوی در سرتاسر جهان است. از زمان به وجود آمدن زمین در حدود چهار میلیارد سال پیش، این سیاره چرخه‌های بسیار زیادی گرم شدن و سرد شدن را از سر گذرانده است.

از جمله در ۱۰۰ میلیون سال پیش، در دوران کرتاسه (دوره‌ی دوم زمین‌شناسی) میانگین دمای زمین حدود ۸ درجه‌ی سانتیگراد گرم‌تر از امروز بوده است. دایناسورها در دمایی بیش از دمای امروز زمین زندگی می‌کردند.

در دوران یخبندان، در حدود ۱۰۰ هزار سال پیش، متوسط دمای هوا چند درجه از امروز کم‌تر بوده است. توده‌های یخی که امروز قطب‌ها را پوشانده‌اند، تمام اروپای شمالی، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی و استرالیا را پوشانده بودند. آخرین یخبندان حدود ۱۰ هزار سال پیش رخ داده است.

تغییر در ضریب انعکاس زمین

فعالیت‌های مختلف بشری مانند استفاده‌ی بی‌رویه از جنگل‌ها و قطع درختان جنگلی، تبدیل چمن‌زارها به مزارع، تبدیل روستاها به شهرها، ایجاد دریاچه‌های مصنوعی جدید و حتی استفاده‌ی گسترده از جمع‌کننده‌های خورشیدی چهره‌ی زمین را تغییر داده و باعث افزایش ضریب بازتابی زمین شده است. در نتیجه نسبت به گذشته کسر بیش‌تری از انرژی خورشید به فضا باز تابیده می‌شود.

پیامدهای تغییر اقلیم

متداول‌ترین آثار و پیامدهای تغییر اقلیم عبارتند از:

  • بالا آمدن سطح آب دریاها، اقیانوس‌ها و نواحی ساحلی
  • آسیب‌های وارده بر بخش انرژی
  • آسیب‌های وارده بر منابع آبی
  • آسیب‌های وارده بر بخش کشاورزی و به خطر افتادن امنیت غذایی
  • آثار بهداشتی و تأثیر بر روی سلامت انسان‌ها
  • آثار بر زندگی جانوران و گیاهان
  • تغییرات آب و هوای منطقه‌ای

به زودی در نوشته‌ی جداگانه‌ای به هر کدام از پیامدهای تغییر اقلیم خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید:)

چقدر این نوشته در افزایش آگاهی شما نسبت به تغییر اقلیم تأثیرگذار بود؟ لطفاً نظرات ارزشمند خود را در قسمت نظرات همین نوشته با ما به اشتراک بگذارید.

تنظیم: سرودار
منبع متن: ت. گرانت، گ. لیتل جان. آموزش تغییرات اقلیمی  (برای آموزشگران). سازمان حفاظت محیط زیست، ۱۳۸۹، ۶-۹ و ۱۲
منبع تصویر: climate.nasa.gov

درباره‌ی سرودار

کار اصلی ما در تیم سرودار افزایش آگاهی محیط زیستی و معرفی محصولات دوستدار محیط زیست است. ما اینکار را در جهت توسعه­ ی استفاده از محصولات سازگار با محیط زیست در تمامی جنبه­ های زندگی انجام می‌دهیم.

همچنین ببینید

سبوس برنج

خواص بی‌نظیر سبوس برنج برای مراقبت از پوست و مو به همراه نحوه‌ی مصرف

سبوس برنج حاوی املاح معدنی، آهن، منگنز، ویتامین‌های A – E – B1 – B2 …

۲ نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *